Co się zmieni w klimatyzacji w 2025 i 2026 roku? Nowe przepisy w pigułce

Branża HVAC w UE stoi przed poważnymi zmianami dotyczącymi przepisów oraz norm. W 2024 r. weszły w życie dwa istotne akty prawne: nowa Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków - EPBD recast 2024 - oraz Rozporządzenie F-gazowe. Celem EPBD jest zmniejszenie zużycia energii w budynkach oraz ograniczenie emisji gazów cieplarnianych. Z kolei wspomniane Rozporządzenie ma spowodować znaczące zmniejszenie emisji fluorowanych gazów cieplarnianych poprzez ograniczanie ich stosowania w pompach ciepła i klimatyzatorach. W ślad za wprowadzeniem nowego prawodawstwa UE, od roku 2025 zmienią się również odpowiednie przepisy, między innymi w Polsce.

Czym jest dyrektywa EPBD?

Przekształcona Dyrektywa UE w sprawie charakterystyki energetycznej budynków z maja 2024 jest kontynuacją wcześniejszych przepisów unijnych, wprowadzanych stopniowo od roku 2002 r. Celem EPBD jest zmniejszanie zużycia energii w istniejących już i użytkowanych budynkach oraz wznoszenie nowych, spełniających wymagania odpowiednich standardów efektywności energetycznej. Narzucanie coraz ostrzejszych wymagań powinno przynieść pozytywne skutki, między innymi takie jak:

Zmniejszenie zużycia energii elektrycznej oraz paliw, głównie takich jak węgiel czy gaz
Poprawę standardów nowych oraz użytkowanych budynków,
Zapewnienie informacji dla szerokiego grona zainteresowanych na temat stanu technicznego i energetycznego budynków oraz możliwości ich poprawy.
Ukierunkowanie narzędzi wsparcia na działania przynoszące najwięcej efektów oraz rozwój nowych i niskoemisyjnych rozwiązań.
Dyrektywa EPBD przewiduje rozwiązania mające służyć uzyskaniu tych efektów. Z punktu widzenia systemów klimatyzacji istotne są:
Ustalenie minimalnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej budynków. Zgodnie z tym od 1 stycznia 2028 r. wszystkie nowe budynki będące własnością instytucji publicznych będą musiały być bezemisyjne lub niskoemisyjne, zaś od 1 stycznia 2030 r. obowiązek ten obejmie także wszystkie nowe budynki jednorodzinne. Takie obiekty, dzięki doskonałej izolacji termicznej oraz szczelności wymagają bardzo małej ilości energii zarówno do ogrzewania, jak i klimatyzacji.
Poprawa charakterystyki energetycznej budynków przy ważniejszej renowacji.
Zapewnienie wykorzystania energii słonecznej w nowobudowanych budynkach – jednorodzinnych od 2029 r. Instalacje fotowoltaiczne z powodzeniem są wykorzystywane do zasilania urządzeń klimatyzacyjnych.
Wprowadzenie systemu paszportów renowacji, czyli dokumentów określających plan działania dotyczący gruntownej renowacji danego budynku, która znacząco poprawi jego charakterystykę energetyczną.
Zachęty finansowe. Państwowe programy dotacji będą preferowały urządzenia wykorzystujące energię odnawialną - ekologiczne źródła ciepła. Pompy ciepła (rewersyjne) mogą latem być wykorzystywane do chłodzenia budynków – po odwróceniu obiegu czynnika chłodniczego. Z kolei klimatyzatory mogą dogrzewać domy jesienią i wiosną.
Świadectwa charakterystyki energetycznej budynków z prezentacją danych w postaci klas charakterystyki energetycznej (podobnych do tych znajdujących się np. na lodówkach).
Regularne przeglądy systemów technicznych w budynkach. Systemy HVAC powinny być poddawane okresowym kontrolom z punktu widzenia ich efektywności energetycznej.

Normy techniczne mające zastosowanie w systemach klimatyzacji

Są to:

PN-EN 378 Instalacje chłodnicze i pompy ciepła – Wymagania dotyczące bezpieczeństwa i ochrony środowiska. Cel: minimalizacja wszelkich zagrożeń, wynikających z użytkowania czynników i instalacji chłodniczych (w tym przy napełnianiu i opróżnianiu systemów).
PN-EN 16798 Charakterystyka energetyczna budynków – Wentylacja budynków – Część 1: Parametry wejściowe środowiska wewnętrznego do projektowania i oceny charakterystyki energetycznej budynków, w odniesieniu do jakości powietrza wewnętrznego, środowiska cieplnego, oświetlenia i akustyki. Systemy wentylacji / klimatyzacji dają szerokie możliwości kształtowania komfortowego środowiska wewnętrznego w budynkach.
PN-EN 14511 oraz PN-EN 14825 Klimatyzatory, agregaty chłodzące ciecz i pompy ciepła do ogrzewania i chłodzenia pomieszczeń oraz agregaty procesowe, ze sprężarkami o napędzie elektrycznym.

1.Norma 14511 - Terminy i definicje. W dokumencie określono terminy i definicje dotyczące oceny oraz wydajności w/w urządzeń.

2.Norma 14825 - Badanie i ocena w warunkach częściowego obciążenia oraz obliczanie wydajności sezonowej

PN-EN 14825 Klimatyzatory, agregaty do chłodzenia cieczy oraz pompy ciepła ze sprężarkami napędzanymi elektrycznie, do ogrzewania i chłodzenia pomieszczeń - Badanie i ocena w warunkach częściowego obciążenia oraz obliczanie wydajności sezonowej
EN 15232 Energetyczne właściwości budynków - Wpływ automatyzacji, sterowania i technicznego zarządzania budynkami. Norma precyzuje metody oceny wpływu automatyki na energochłonność, w tym metodę obliczania współczynników oszczędzania energii, która może być wykorzystana przez audytorów przy ocenie energetycznej budynków.

Rozporządzenie F-gazowe

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych (zwane F-gazowym) weszło w życie w marcu ubiegłego roku. Stanowi ono element osiągnięcia celów klimatycznych UE, poprzez znaczne zmniejszenie emisji F-gazów (do 2050 roku nawet o 90 % w porównaniu z rokiem 2015). Urządzenia zawierające F-gazy, czyli organiczne związki fluoru, przyczyniają się do tworzenia dziur w warstwie ozonowej, zwiększających ryzyko ekspozycji na szkodliwe promienie ultrafioletowe (UV). Rada UE podkreśla, że wpływ F-gazów na efekt cieplarniany może być do 1000 razy większy, niż CO₂, choć stanowią one jedynie 2,5% całkowitych emisji gazów cieplarnianych w Unii Europejskiej. UE wydała również nowe rozporządzenie w sprawie substancji zubożających warstwę ozonową (SZWO).

Zgodnie z Rozporządzeniem 2024/573 F-gazy będą zabronione:

W pompach ciepła i klimatyzatorach typu monoblok o mocy <12kW - od roku 2032
W pompach ciepła i klimatyzatorach typu split - od roku 2035. Jednak dla niektórych urządzeń, wykorzystujących czynniki chłodnicze o wyższym GWP (potencjale tworzenia globalnego ocieplenia), zakaz wejdzie w życie wcześniej.

Od 1 stycznia 2025 r. do konserwacji lub serwisowania jakichkolwiek urządzeń chłodniczych w domach mieszkalnych nie można stosować pierwotnych czynników chłodniczych o GWP równym 2500 lub większym, np. R404A, R422D czy R507. Z kolei od 1 stycznia 2026 r. zabronione będzie stosowanie F-gazów o GWP wynoszącym co najmniej 2500, do konserwacji lub serwisowania klimatyzatorów oraz pomp ciepła. Produkty zawierające HFC (wodorofluorowęglowodory) zostaną wycofane z rynku europejskiego, jeśli ich zastąpienie innymi gazami będzie możliwe z technicznego i ekonomicznego punktu widzenia. Nowe przepisy dotyczące F-gazów mówią ponadto, że operatorzy i producenci urządzeń, zawierających omawiane związki chemiczne w określonych ilościach, muszą zapewnić kontrolę szczelności. Z obowiązku tego zwolnione są urządzenia hermetycznie zamknięte i oznakowane, zawierające F-gazy w ilościach mniejszych niż 10 ton ekwiwalentu CO₂ lub mniej niż 2 kg (w przypadku urządzeń hermetycznych zamontowanych w budynkach mieszkalnych - mniej niż 3 kg).

Nowe wymogi dla instalatorów pomp ciepła oraz klimatyzatorów.

Rozporządzenie UE 2024/573 wprowadza termin ważności certyfikatów F-gazowych, wymaganych dla instalatorów. Dotychczasowe dokumenty, wydane przez Urząd Dozory Technicznego, zachowują ważność, jednak ich posiadacze będą zobowiązani potwierdzać swoje kwalifikacje co 7 lat. Wymóg ten powinien zostać wprowadzony do polskiego porządku prawnego do 12 marca 2027 roku, a pierwsze szkolenia przypominające powinny odbyć się najpóźniej do 12 marca 2029 roku.

Warunki Techniczne 2025

Od kilku lat obowiązuje w Polsce standard budowlany WT 2021. To konsekwencja wprowadzenia standardu niemal zeroenergetycznego (nZEB) przez Dyrektywę 2010/31/UE. Budynek o klasie nZEB w praktyce wymaga bardzo niewielkich ilości energii, która powinna pochodzić głównie z OZE. W tym celu niezbędne jest uzyskanie odpowiednio niskiego wskaźnika Ep, czyli zapotrzebowania budynku na nieodnawialną energię pierwotną, pozyskiwaną ze spalania węgla czy gazu. Zgodnie z WT2021 dla domów jednorodzinnych wskaźnik ten nie powinien on być większy, niż 70 kWh/(m²/rok). Tak niewielkie zapotrzebowanie uzyskuje się dzięki ograniczaniu strat cieplnych, poprzez odpowiednią termoizolację przegród i okien budynku oraz jego wysoką szczelność powietrzną. W czerwcu 2025 r. na stronach rządowych opublikowano projekt rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii, określającego parametry techniczne, które muszą spełniać nowe budynki. Dotyczą one m.in. oszczędności energii oraz izolacyjności cieplnej. Rozporządzenie to w życie 20 września 2026 r., przy czym część przepisów 31 grudnia 2026 r. oraz 31 grudnia 2029 r.

Projekt zostanie poddany konsultacjom publicznym oraz uzgodnieniom międzyresortowym.

Planowana nowelizacja WT 2021 obejmuje:

Zmniejszenie wartości energii pierwotnej ze źródeł nieodnawialnych Ep zużywanej przez nowe budynki – zbliżenie jej do standardu nZEB.
Zmniejszenie limitów współczynnika przenikania ciepła U dla przegród budynku oraz okien.
Obowiązkową wentylację z odzyskiem ciepła (rekuperację).
Wymóg wyposażania systemów technicznych w nowych budynkach w urządzenia zapewniające automatyczne sterowanie, regulację i monitorowanie (o ile będzie to wykonalne pod względem technicznym i ekonomicznym)

Ekoprojekt i etykiety energetyczne

W lipcu ub.r. weszło w życie nowe rozporządzenie (UE) 2024/1781 w sprawie ekoprojektu (ecodesign) dla zrównoważonych produktów (ESPR). Ma ono na celu poprawę jakości produktów wprowadzanych do obrotu w Unii Europejskiej: zmniejszanie energochłonności, stworzenie możliwości naprawy i recyklingu oraz wydłużanie żywotności i w efekcie obniżenie śladu węglowego w całym cyklu życia. Nowe przepisy wpływają na ekoprojekt, czyli narzucają zwiększanie efektywności energetycznej m.in. pomp ciepła czy klimatyzatorów. Np. sprawność pomp ciepła, określana współczynnikami COP/SCOP, zależy od temperatury wody zasilającej system grzewczy oraz (zmiennej w szerokim zakresie) temperatury otoczenia. Ich przeciętny użytkownik nie do końca rozumie zawiłości techniczne. Między innymi dlatego stworzono etykiety energetyczne. Dzięki nim każdy może szybko oraz intuicyjnie ocenić, czy dane urządzenie pracuje efektywniej od innego i jakie będzie roczne zużycie energii, co przekłada się na koszty eksploatacji. Z kolei dla osób obeznanych w sprawach technicznych stworzono karty produktu, zawierające najważniejsze wielkości opisujące dane urządzenie. Dzięki ujednoliceniu kart, łatwo porównywać produkty między sobą i dokonywać wyboru właściwego urządzenia.

Etykieta energetyczna klimatyzatora zawiera miedzy innymi takie dane, jak:

SEER – sezonowy współczynnik efektywności energetycznej w trybie chłodzenia, przyporządkowany do odpowiedniej klasy efektywności energetycznej. Jeżeli urządzenie posiada np. klasę A+++, to SEER wynosi co najmniej 8,5
SCOP to sezonowy współczynnik efektywności energetycznej w trybie ogrzewania. przyporządkowany do odpowiedniej klasy efektywności energetycznej. Dla przykładowej klasy A+++, SCOP wynosi co najmniej 5,1.

Programy dofinansowania do termomodernizacji budynków oraz wymiany źródeł ciepła w 2025 r.

Obecnie w Polsce istnieje pewna liczba programów wsparcia, zarówno rządowych jak i lokalnych, adresowanych miedzy innymi dla osób będących właścicielami budynków jednorodzinnych. Wprowadzane w nich zmiany mają na celu stopniowego eliminowania źródeł ciepła wykorzystujących paliwa kopalne (węgiel czy gaz), preferowanie za to urządzeń wykorzystujących OZE, takich jak pompy ciepła, fotowoltaika oraz klimatyzatory z funkcją grzania.

Najważniejsze z nich to:

Czyste Powietrze. To rządowy program priorytetowy, współfinansowany ze środków na prefinansowanie inwestycji zaplanowanych w Krajowym Planie Odbudowy (KPO), prowadzony przez Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). W ramach Czystego Powietrza można otrzymać dofinansowanie do wymiany starych i nieefektywnych źródeł ciepła na paliwa stałe (węgiel, drewno) na nowoczesne - efektywne i ekologiczne, termomodernizację budynków oraz instalację OZE. Wysokość dofinansowania zależy od dochodów wnioskodawców, maksymalna kwota to 136 200 zł (dla najuboższych). W nowej odsłonie (od kwietnia 2025) program Czyste Powietrze nie wspiera już kotłów gazowych – preferowane są urządzenia bezemisyjne, w tym pompy ciepła.
Moje Ciepło. To dotacja z Funduszu Modernizacyjnego do montażu pomp ciepła w nowych budynkach jednorodzinnych oddanych do użytku w ostatnich latach. Maksymalna kwota dofinansowania to 7000 zł do pompy powietrze-powietrze lub powietrze-woda oraz 21 000 zł w przypadku pompy gruntowej.
Mój Prąd 6.0. Program skierowany do osób fizycznych produkujących energię elektryczną na własny użytek, które posiadają kompleksową umowę na sprzedaż oraz wprowadzanie do sieci energii wyprodukowanej w mikroinstalacji fotowoltaicznej o mocy od 2 kWp do 20 kWp. Dotacja w ramach programu pokrywa do 50% kosztów kwalifikowanych inwestycji i wynosi maksymalnie 7000 zł do instalacji PV oraz 16000 zł do magazynu energii.

Podsumowanie

Zmiany prawodawstwa unijnego i krajowego oznaczają poważne zmiany w branży HVAC od 2025 roku. Firmy zajmujące się sprzedażą klimatyzatorów będą musiały odpowiednio dostosować ofertę produktową do nowych wymagań. Z kolei projektanci, instalatorzy i serwisanci stoją przed koniecznością podnoszenia swoich kwalifikacji oraz uzyskiwania wymaganych certyfikatów. Zaniedbanie tego może oznaczać wypadnięcie z rynku, gdyż konkurencja nie śpi. Natomiast osoby zamierzające zainstalować klimatyzację oraz inne systemy HVAC uzyskały możliwość zakupu urządzeń coraz bardziej efektywniejszych energetycznie i odpowiednio oznakowanych, w sposób zrozumiały dla każdego.

Zostań ekspertem HVACR – czytaj sprawdzone poradniki techniczne

Opracowanie redakcja (T.H.)

Materiał objęty prawem autorskim. Publikacja w części lub w całości wyłącznie za zgodą redakcji portalu www.klimatyzacja.pl