[ Zamknij ]

Nowe zasady dotyczące cookies
W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies. Więcej szczegółów na stronie Polityka Prywatności.


rejestracja

Dobór strumienia powietrza wentylacyjnego w zakładach żywienia zbiorowego

Opublikowano: 12.07.2007
logo klimatyzacja 1314188421

Zakłady żywienia zbiorowego należą do obiektów wymagających intensywnej wentylacji pomieszczeń. Poprawność zaprojektowania instalacji wentylacyjnej jest istotna ze względu na wydzielające się zanieczyszczenia i znajdujące się urządzenia w zakładach żywności zbiorowej, co może powodować pogorszenie warunków higienicznych i akustycznych w całym budynku.

 

Wyposażenie zakładów żywności zbiorowej w ostatnim czasie uległo znacznej innowacyjności, dlatego zmiany te nie mogą zostać pominięte podczas projektownaia instalacji wentylacyjnej omawianych zakładów. Poprawnie zaprojektowana instalacja wentylacyjna polega na właściwym doborze wielkości strumienia powietrza wentylacyjnego oraz poszczególnych elementów instalacji. Poniższy tekst skupia się na określeniu strumieni objętości powietrza wentylacyjnego dla pomieszczeń.
 

 


Wzory do obliczeń strumieni objętości pwoietrza wentylacyjnego


Kryterium doboru właściwego wzoru do obliczeń strumieni objętości powietrza wentylacyjnego jest określenie zakresu informacji o rozpatrywanym pomieszczeniu:

  • Pomieszczenia, dla których nie można określić ilości zanieczyszczeń wydzielanych do powietrza (ciepło, wilgoć, dwutlenek węgla, itp.) - strumień objętości powietrza wentylacyjnego opisać może wzorem:

Krotność wymian powietrza w pomieszczeniu (k) jest określana na podstawie wartości podanych w literaturze technicznej. Często korzysta się także z wartości podanych dla pomieszczenia zbliżonego funkcją do przewidzianego w projekcie.
Określony strumień objętości powietrza wentylacyjnego nie jest zbyt dokładny, ponieważ ilości wymian powietrza w pomieszczeniu były ustalane dla innych, niż obecnie obowiązują, wskaźników technicznych pomieszczenia (powierzchni, kubatury, wysokości).
Jeżeli strumień objetości powietrza dla pomieszczenia można okreslić za pomocą innych wzorów, to wtedy na podstawie wzoru (1) można wyznaczyć krotność wymian powietrza w celu porównania jej z wartościami literaturowymi.

 

  • Pomieszczenia ustępów - strumień objętości powietrza wentylacyjnego określa się z zależności:

Jednostkowe strumienie objętości powietrza wentylacyjnego określają rozporządzenia [2, 3]: dla misek ustępowych Vu = 50 m3/h, dla pisuarów Vp = 25 m3/h.

 

  • Pomieszczenia, w których głównym źródłem zanieczyszczenia powietrza jest człowiek, użytkownik lokalu - strumień objętości powietrza wentylacyjnego wjest wyznaczany z zależności:

Minimalne jednostkowe strumienie objętości powietrza przypadające na jedną osobę są określone w normie PN-83/B-03430/Az3; 2000 [1] i wynoszą:

  1. 20 m3/h powietrza zewnętrznego dla każdej, przebywającej w pomieszczeniu osoby;
  2. 30 m3/h na osobę, gdy w pomieszczeniu dozwolone jest palenie tytoniu.

W przypadku gdy w pomieszczeniu wydzielają się dodatkowe zanieczyszczenia (ciepło i para wodna z posiłków) podany wzór może służyć do wyznaczenia rzeczywistych wskaźników strumieni objętości powietrza, odniesionych do osoby, użytkownika pomieszczenia.

  • Pomieszczenia, w których głównym źródłem zanieczyszczeń powietrza jest ciepło i para wodna - strumień objętości powietrza wentylacyjnego określany jest ze wzorów:


lub

 

Strumień objętości powietrza wentylacyjnego na podstawie zysków ciepła utajonego nie są określane w zakładach żywienia zbioroweg.

Należy pamiętać, że wyżej wymienione wzory nie dają całkowitej poprawności w wyznaczaniu strumienia objętosci pwoietrza wentylacyjnego ze względu na:

  1. brak informacji o zyskach ciepła i wilgoci z urządzeń technologicznych, obecnie produkowanych;
  2. konieczność wyznaczenia współczynnika równoczesności dziaąłnia urządzeń w moemcie występowania większej liczby zainstalowanych urządzeń.
  • Pomieszczenia, w których korzysta się z urządzeń ogrzewczych gazowych, lub w których przebywają ludzie - do pomieszczenia wydzielany jest dwutlenek węgla oraz śladowe ilości innych gazów. W przypadku możliwości określenia ilość wydzielanego CO2, można wyznaczyć strumień objętości powietrza wentylacyjnego za pomocą zależności:

 

Oznaczenia:
cp – ciepło właściwe powietrza wilgotnego, cp =1 kJ /(kg·K)
k – krotność wymian powietrza w pomieszczeniu [wym./h],
n – liczba osób przebywająca w pomieszczeniu,
np – liczba pisuarów w ustępie [szt.],
nu – liczba misek ustępowych w ustępie [szt.],
s1 – stężenie zanieczyszczeń w powietrzu nawiewanym [g/m3],
s2 – stężenie zanieczyszczeń w powietrzu wywiewanym [g/m3],
t1 – temperatura powietrza nawiewanego do pomieszczenia [ 0°C],
t2 – temperatura powietrza wywiewanego z pomieszczenia [ 0°C],
x1 – wilgotność bezwzględna powietrza nawiewanego do pomieszczenia [g/m3],
x2 – wilgotność bezwzględna powietrza wywiewanego z pomieszczenia [g/m3],
Ks – masa substancji zanieczyszczającej powietrze w pomieszczeniu [g/h],
Vj – jednostkowy strumień objętości powietrza, przypadający na 1 osobę [m3/h],
Vk – kubatura wentylowanego pomieszczenia [m3],
Vp – strumień objętości powietrza wentylacyjnego, przypadający na 1 pisuar [m3/h],
Vu – strumień objętości powietrza wentylacyjnego, przypadający na 1 miskę ustępową [m3/h],
Vw – strumień objętości powietrza wentylacyjnego (zewnętrznego) dla wentylowanego pomieszczenia [m3/h],
Wz – masa wody wydzielana do pomieszczenia [g/h],
ρ – gęstość powietrza wentylacyjnego [kg/m3],
Qzj – moc zbędna ciepła jawnego wydzielanego do pomieszczenia w czasie jednej godziny [kW].
 

 

Dobierając strumienie objętości powietrza należy zwrócić uwagę na następujące warunki:

  • przy obliczaniu minimalnego strumienia powietrza dla pomieszczeń, w których występują zyski ciepła, należy przyjmować różnicę temperatury między powietrzem nawiewanym a temperaturą w pomieszczeniu równą 3-5 K,
  • przy obliczaniu minimalnego strumienia powietrza dla pomieszczeń klimatyzowanych różnica temperatury między powietrzem nawiewanym a temperaturą w pomieszczeniu nie może być wyższa niż 8 K,
  • dla krotności wymian n = 15 nawiewy wentylacyjne należy rozmieścić tak, aby nie powodowały przeciągów. Krotność wymian większa od 15 świadczy o tym, że kubatura pomieszczenia jest za mała. Jeżeli nie można powiększyć kubatury to należy zastosować klimatyzację. W pomieszczeniach pod stropodachem, należy zaprojektować i wykonać stropy wentylowane odprowadzające bezpośrednio na zewnątrz ciepło od nasłonecznienia,
  • należy obliczyć zasięg strumienia powietrza nawiewanego (strumień powietrza powinien eliminować tzw. przestrzenie martwe), maksymalna prędkość powietrza nawiewanego musi być taka, aby strumień powietrza zanikał na powierzchni ściany.
  • wielkość strumienia powietrza obliczoną na podstawie krotności wymian lub bilansu ciepła i wilgoci dla sal konsumentów należy sprawdzić z ustaleniami PN-83/B-03430 i PN-83/B-03430/A3 dotyczącymi wielkości strumienia powietrza potrzebnego dla jednej osoby; pomieszczenia o różnym poziomie wymagań sanitarnych nie mogą być łączone we wspólny układ wentylacji mechanicznej;
  • w celu uniemożliwienia przedostawania się zapachów z zaplecza do pomieszczeń konsumpcyjnych, należy zapewnić podciśnienie w pomieszczeniach produkcyjnych w stosunku do pomieszczeń konsumpcyjnych. W Unii Europejskie kierunek przepływu jest odwrotny, tak aby ewentualne zarazki i bakterie pochodzące od konsumentów nie przenikały do pomieszczeń przygotowywania potraw.

 

 

Strumienie objętości powietrza wentylacyjnego

 

Zakłady żywienia zbiorowego możemy podzielić na:

  1. zakłady otwarte, zwane powszechnie gastronomicznymi
  2. zakłady zamknięte (stołówki, kuchnie).

 

Każdy z tych zakładów składa się z działów:

  • handlowy
  • ekspedycyjny
  • produkcyjny
  • magazynowy
  • administracyjno-socjalny
  • techniczny.

 

Poniżej omówione zostaną zagadnienia wentylacyjne, występujące w pomieszczeniach, które wchodzą w skład powyższych działów funkcjonalno-użytkowych. Jednak nie wszystkie rozpatrywane pomieszczenia będą występowały we wszystkich zakładach żywienia zbiorowego. Znacznie mniejszy udział pomieszczeń będzie znajdował się w małych zakładach żywienia, zwłaszcza w małych zakładach gastronomicznych.

 

 

Dział handlowy

Do działu handlowego zaliczane są pomieszczenia:

  • przedsionek lub hall
  • szatnia
  • ustępy dla konsumentów
  • bufet z magazynem
  • pomieszczenia dla kierownika sali, kelnerów, orkiestry i artystów
  • sala konsumencka

 

W przypadku określenia strumienia objętości powietrza wentylacyjnego dla działu handlowego wykorzystuje się krotność wymiany powietrza w pomieszczeniu (wzór 1).
Podane w literaturze oraz proponowane krotności wymian powietrza dla powyższych pomieszczeń, zestawiono w tabeli 1.

 

Tab. 1. Orientacyjne krotności wymian powietrza w pomieszczeniach zakładów żywienia zbiorowego

 

Pomieszczenie Ilość wymian  [wym/h] Temperatura nawiewu
sala konsumentów 10-15 tn=20°C
zmywalnie naczyń stołowych, przygotowalnie, obieralnie  8-10  tn=16°C
kuchnie  15  tn=20°C
deserownie, garmażernie  4-8  tn=16°C
szatnie  zgodnie z przepisami BHP: 4  tn=20°C
szatnia przy natrysku   zgodnie z przepisami BHP: 4  tn=25°C
natryski, umywalnie 5  tn=25°C
jadalnie dla personelu  20 m3/l prac.  tn=20°C
pomieszczenie szaf chłodniczych   według zysków ciepła - orientacyjnie 450-850 W/h na 1 urządzenie chłodnicze
magazyn - pomieszczenie bez okien  4  tn=12°C
sale sprzedaży sklepów ogólnospożywczych, mięsno-wędliniarskich, garmażeryjnych  5-7  tn=12°C
sale sprzedaży sklepów warzywno-owocowych  4-5  tn=16°C
sale sprzedaży sklepów rybnych  6-8 tn=4-12°C 
agregatornia   liczba wymian obliczana w zależności od zysków ciepła od agregatów chłodniczych
pomieszczenia WC   50 m3/l oczko x n; 25 m3/l pisuar

 

Wyjątek stanowią sala konsumencka i ustępy dla konsumentów. W ustępach strumień objętości powietrza wentylacyjnego należy określić z zależności 2, na podstawie jednostkowych strumieni objętości powietrza podanych w rozporządzeniach [2, 3]. Ze względu na zmniejszoną liczbę osób przypadającą na jeden przybór sanitarny, zwiększyła się liczba dobieranych misek ustępowych, pisuarów i umywalek. W przypadku ustępów męskich strumienie objętości powietrza wentylacyjnego są większe, niż dla ustępów kobiecych.

W przypadku sal konsumenckich strumienie objętości powietrza wentylacyjnego należy określić na podstawie wydzielanych do pomieszczenia zanieczyszczeń: ciepła i pary wodnej oraz dwutlenku węgla, co określone jets wzorem (3) do (5).

W okresie letnim wykorzystuje się wentylację dodatkową - naturalną lub w układzie mieszanym, czyli nawiew naturalny, wywiew mechaniczny, dlatego obliczając strumień objetościowego powietrza wentylacyjnego należy rozpatrywać okres zimowy. W tym celu w zaleceniach normatywnych [4-6] przewiduje się stosowanie konstrukcji okien, umożliwiających stałe wietrzenie pomieszczenia. Spełnić jednak należy warunek - przez odpowiedni rozdział powietrza w pomieszczeniu, aby nie występowały w nim przeciągi.

Ze względu na trudności w określaniu strumieni objętości powietrza wentylacyjnego (brak informacji o zyskach ciepła i wilgoci z produkowanych urządzeń technologicznych), w normatywach i literaturze technicznej zaleca się stosowanie odpowiednich krotności wymian powietrza.

Nie jest to dokładna metoda obliczeniowa, ponieważ na jej podstawie otrzymuje się zawyżone wartości strumieni objętości powietrza wentylacyjnego. W niewielu publikacjach [15, 16, 20] zauważono, że krotność wymian powietrza w salach konsumenckich jest zależna od wysokości pomieszczenia, która ulega zmianom. Dlatego podstawą do określania strumieni objętości powietrza wentylacyjnego w takich salach, powinien być jej użytkownik, czyli konsument.
W publikacji [20] korzystając z wzorów (4), (5) i (6) określono jednostkowe strumienie objętości powietrza wentylacyjnego, przypadające na jednego konsumenta, które poza zyskami ciepła i wilgoci, uwzględniają również rodzaj i lokalizację otworów nawiewnych i wywiewnych w pomieszczeniu (zależną od wysokości pomieszczenia). Otrzymane jednostkowe strumienie wynoszą VJ = 30 - 65 m3/h osobę. Są zatem znacznie wyższe od wartości nominalnej podanej w normie [1] (20 m3/h). Wyznaczenia strumieni objętości powietrza wentylacyjnego w salach konsumenckich należy dokonywać na podstawie informacji podanej w publikacji [20].
Jeżeli część sali konsumenckiej jest przeznaczona na rozdzielnię (wydawalnię) potraw, ze względu na zlokalizowane w niej urządzenia (lady grzewcze, bemary, podajniki talerzy, itp.), dla tej części sali strumień objętości powietrza wentylacyjnego określić należy na podstawie zysków ciepła i pary wodnej, wydzielanych przez powyższe urządzenia.



Dział ekspedycji

Do działu ekspedycji zaliczane są pomieszczenia do:

  • wydawania posiłków,
  • mycia naczyń stołowych, tac, termosów, itp.
  • usuwania odpadków pokonsumpcyjnych.

Strumień objętości powietrza wentylacyjnego w tych pomieszczeniach oblicza się z zależności (1), wykorzystując krotność wymian powietrza w pomieszczeniu. Szczególną uwagę należy zwrócić na pomieszczenia zmywalni naczyń stołowych i kuchennych. Proponowane dla zmywalni krotności wymian powietrza, podano w tabeli 3. Stosowane w tych zmywalniach zmywaki (kadzie) do mycia wstępnego za pomocą natrysku pistoletowego, są uwzględniane w podanych krotnościach wymian powietrza w pomieszczeniu zmywalni.

W dużych kuchniach (szpitalnych, żołnierskich ), w których, poza naczyniami stołowymi, zmywa się tace, termosy, pojemniki, itp., stosowane są tunelowe maszyny do mycia naczyń. W maszynach tych o budowie segmentowej (wielofunkcyjne) jedna z sekcji (do nabłyszczania i suszenia) wyposażona jest we własny wyciąg powietrza. Powietrze to należy odprowadzić na zewnątrz budynku oraz pamiętać o potrzebie doprowadzenia do pomieszczenia odpowiedniej ilości powietrza nawiewnego (nawiewu kompensacyjnego).

 


Dział produkcyjny

Do działu produkcyjnego należy zaliczyć pomieszczenia:

  • przygotowalnia,
  • pracownia pomocnicza,
  • kuchnia podstawowa (właściwa).

Podstawowym urządzeniem technologicznym w kuchni właściwej jest uniwersalny piec konwekcyjno-parowy, służący do rozmrażania potraw, parowania warzyw, pieczenia o duszenia mięsa lub drobiu, wypieku ciast. Wcześniej kuchnia właściwa wyposażona była dużą liczbę urządzeń do gotowania potraw (kotły i kociołki warzelne) oraz trzony kuchenne i patelnie o dużej powierzchni grzejnej. W dużych kuchniach stosowano również piekarniki wielokomorowe. Dla tych urządzeń, na podstawie zysków ciepła i wilgoci projektowano wentylację.
Z powyższego względu krotności wymian powietrza w kuchni są wysokie i znacznie zróżnicowane. Zmniejszyła się również znacznie liczba stosowanych kotłów warzelnych (gotowanie zup i ziemniaków)


W obecnych warunkach trudno jest wyznaczyć strumienie objętości powietrza wentylacyjnego w kuchni, ponieważ:

  • producenci urządzeń nie podają zysków ciepła i wilgoci dla produkowanych wyrobów,
  • dla urządzeń podstawowych (piece konwekcyjno-parowe, trzony kuchenne, patelnie, kotły warzelne) stosować należy obowiązkowo okapy wentylacyjne wykonane ze stali nierdzewnej o różnej formie wykonania. Do czasu określenia przez producentów wartości zysków ciepła i wilgoci dla produkowanych urządzeń kuchennych, proponuję obliczanie strumieni objętości powietrza wentylacyjnego na podstawie krotności wymian powietrza w pomieszczeniu. Przyjęte krotności wymian powinny uwzględniać zmniejszoną liczbę urządzeń występujących w kuchni, wysokość pomieszczenia oraz lokalizację i rozmieszczenie otworów wentylacji nawiewnej względem strefy przebywania pracowników kuchni.




Dział magazynowy

Strumień objętości powietrza wentylacyjnego dla pomieszczeń magazynowych określa się na podstawie krotności wymian powietrza w pomieszczeniu, podanej w tabeli 1. Wyjątek stanowią magazyny - chłodnie, które zawierają urządzenia chłodnicze. Powoduje to, że przy obliczaniu strumienia objętościowego powietrza wentylacyjnego trzeba rozważyć zyski ciepła od znajdujących się w magazynie urządzeń. W przypadku konieczności wentylacji mechanicznej wywiewnej, niezbędny jest nawiew kompensacyjny.

 

 

Dział administracyjno-socjalny

Strumień objętości powietrza wentylacyjnego dla tego działu określa się na podstawie krotności wymian powietrza w pomieszczeniu, która w tym dziale zależy od ilości osób zatrudnionych w zakładzie. W przypadku strumieni objętości powietrza dla ustępów należy prowadzić rozważania według zaleceń podanych w punkcie dla działu habdlowego.

 


Dział obsługi technicznej zakładu

Dział ten składa się z pomieszczeń przeznaczonych do obsługi technicznej zakładu, jak:

  • kotłownia,
  • stacja wymienników ciepła,
  • stacja hydroforowa,
  • wentylatornia,
  • pomieszczenie przyłączy instalacyjnych.

W przypadku korzystania z konserwatora, w pomieszczeniach tego działu należy przewidzień dla niego ustęp, natrysk oraz umywalkę. Takie pomieszczenia należy wentylować według tych samych zasad, jakie podano dla pomieszczenia działu socjalnego zakładu.

Wnioski

W wyposażeniu zakładów żywienia zbiorowego stosuje się obecnie nowe generacje energooszczędnych urządzeń technologicznych, dla których dotychczasowe zasady określania strumieni objętości powietrza wentylacyjnego nie powinnybyć stosowane.
Do czasu opracowania nowych zasad określania strumieni objętości powietrza wentylacyjnego dla pomieszczeń zakładów żywienia zbiorowego poleca się korzystanie z informacji umieszczone powyżej.

 

Literatura

  1. PN-83/B-03430/Az3; 2000. Wentylacja w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej. Wymagania.
  2. Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 26.09.1997 r. w sprawie ogólnych przepisów bezpieczeństwo i higieny pracy. Dz. U. Nr 129 poz. 844.
  3. Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 12.04.2002 w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Dz. U. Nr 75 poz. 690.
  4. Normatyw techniczny projektowania /NTP/ zakładów gastronomicznych. Zarządzenie Nr 148 Ministra Budownictwa i PMB z dnia 27.03.1965 r. Dz. Bud. Nr 13 poz. 51-59.
  5. NTP stołówek pracowniczych. Zarządzenie Ministra Budownictwa i PMB z dnia 5.02.1965 r. Dz. Bud. Nr 6 poz. 19.
  6. NTP stołówek studenckich. Zarządzenie Nr 22 Ministra Budownictwa i PMB z dnia 28.03. 1968 r. Dz. Bud. Nr 8 poz. 31.
  7. Wytyczne projektowania samoobsługowych stołówek żołnierskich. MON Gł. Zarząd Kwatermistrzostwa WP. Warszawa 1991.
  8. Kuchnie żywienia zbiorowego. Wytyczne do projektowania urządzeń sanitarnych i cieplnych. Biuro Stud. i Proj. Wzorcowych Bud. Miejskiego, Warszawa 1954.
  9. Biuro Proj. Typ. i Stud. Bud. Miejsk. Wielkości wymian powietrza w pomieszczeniach. Zbiór danych. Warszawa 1958.
  10. NTP wentylacji przemysłowej. Dodatek do Biuletynu Zagadnienia wentylacyjne. “Klimat”, 2-3/1958.
  11. Zaleski S.: Restauracja zwykła. Przegląd gastronomiczny. 6/1990.
  12. Kamler J., Kamler W.: Kuchnie żywienia zbiorowego. BiA, Warszawa 1955.
  13. Kołodziejczyk S.: Mechaniczne Urządzenia Sanitarne. Cz. II, Zakłady zbiorowego żywienia. PWN, Warszawa-Łódź 1955.
  14. Borysiuk S.: Wytyczne do opiniowania dokumentacji projektowej w zakresie wymagań sanitarno-higienicznych. Sanitarno-higieniczne zasady projektowania zakładów gastronomicznych i obiektów handlowych (miejsc obrotu) z artykułami żywnościowymi. Biblioteka rzeczoznawcy d/s sanitarno-higienicznych. Zeszyt 1. Warszawa 1999.
  15. Ogrzewanie i wentylacja. Poradnik. Arkady. Warszawa 1966.
  16. Recknagel-Sprenger : Ogrzewanie i klimatyzacja. Poradnik. Arkady, Warszawa 1976.
  17. Podróżny S.: Wentylacja. Skrypt Polit. Wrocławskiej. Wrocław 1991.
  18. Nowakowski E.: Kierunki nowych rozwiązań w wyposażeniu technologicznym kuchni, szpitalnych. Mat. IV Konf. N-T “Postęp techniczny w instalacjach sanitarnych w szpitalnictwie. “SANMED” 2003. PZiTS Łódź.
  19. Nowakowski E.: Wentylacja w salach konsumpcyjnych zakładów żywienia. Rynek Instal. 1-2//2001.
  20. Nowakowski E.: Wymiana powietrza w salach konsumenckich. Rynek Instal 1-2/2005.
  21. Higiena w zakładach żywienia zbiorowego. Red. W. Susiecki, PZWL, Warszawa 1961.
  22. Organizacja pracy i higiena w zakładach żywienia leczniczego, PZWL 1970. Nowakowski E.: Kominy wentylacyjne w budynkach, BIT 5/2000.
  23. Wąsowski J.: Zasady projektowania wentylacji stołówek. “BISTIP” 1989.
     

 

Opracowanie redakcja, na podstawie treści autorstwa Edmunda Nowakowskiego.


                    
    Nr  10/2005
     
 

Księgarnia

Katalog firm

  • HTS

    Firma HTS Sp. z o.o. została założona w roku 2004 jako odpowiedź na narastają…
    HTS
  • Uniwersal

    Przedsiębiorstwo Produkcyjne UNIWERSAL Sp z o.o. istnieje od 1988 roku i zajm…
    Uniwersal
  • Bartosz Sp. J. Bujwicki, Sobiech

    Firma została założona w 1990 roku na bazie wyłącznie polskiego kapitału.…
    Bartosz Sp. J. Bujwicki, Sobiech

Akcesoria do montażu