Aspekty prawne i wymagania projektowe dotyczące klimatyzacji dla sal operacyjnych w szpitalach

Problem klimatyzacji sal operacyjnych nie jest szeroko omówiony w polskich dokumentach i aktach prawnych. Pewne, ale zaledwie podstawowe i niewystarczające informacje zamieszczone są w Rozporządzeniu Ministra Zdrowia w sprawie wymagań, jakim powinny odpowiadać pod względem fachowym i sanitarnym pomieszczenia i urządzenia zakładu opieki zdrowotnej.

Powstałe w 1984 roku „Wytyczne projektowania szpitali ogólnych” nie odpowiadają aktualnym oczekiwaniom dotyczącym mikrobiologicznej czystości powietrza w salach operacyjnych, a stosowane obecnie techniki klimatyzacyjne (np. stropy laminarne) nie są odpowiednio uwzględnione w tej publikacji. Jedynie zagadnienie wymagań dotyczących central i szaf klimatyzacyjnych w wykonaniu higienicznym jest dokładniej omówiony w PN-EN 13053, chociaż zamieszczone w niej wymagania nie są tak restrykcyjne, jak np. w normach niemieckich, a problemy recyrkulacji powietrza w Rozporządzeniu o warunkach technicznych…

Z powodu braku aktualnych wytycznych lub norm projektanci sięgają po dostępne zagraniczne metodyki obliczeniowe, dostosowując swoje projekty do zamieszczonych w nich zasad projektowania. Z tego właśnie powodu w artykule znajdą się odniesienia do najbardziej popularnej w Polsce normy niemieckiej, w jej najnowszej wersji.

Krajowe wymagania prawne

W Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 2 lutego 2011 r. znajdują się następujące wymagania:

w blokach operacyjnych, izolatkach oraz pomieszczeniach dla pacjentów o obniżonej odporności stosuje się wentylację nawiewno-wywiewną lub klimatyzację, zapewniającą parametry jakości powietrza dostosowane do funkcji tych pomieszczeń (§35);
w salach operacyjnych oraz innych pomieszczeniach, gdzie stosowany jest podtlenek azotu, nawiew powietrza powinien odbywać się górą, a wyciąg powietrza w 20% górą i w 80% dołem i zapewniać nadciśnienie w stosunku do korytarza; rozmieszczenie punktów nawiewu nie może powodować przepływu powietrza od strony głowy pacjenta przez pole operacyjne (§36);
instalacje i urządzenia wentylacji mechanicznej i klimatyzacji powinny podlegać okresowemu przeglądowi lub czyszczeniu, lub wymianie elementów instalacji zgodnie z zaleceniami producenta. Dokonanie czynności, o których mowa w ust. 1, powinno być udokumentowane (§37).

Uzupełnieniem wymagania zamieszczonego w §37 jest zapis w dotyczący obowiązku wykonywania otworów rewizyjnych, mających umożliwić kontrolę stanu higienicznego wnętrza instalacji oraz w przywołanej w normie PN-EN 12097: 2007, a stanowiący, że przewody powinny być wyposażone w otwory rewizyjne umożliwiające oczyszczenie wnętrza tych przewodów, a także innych urządzeń i elementów instalacji, o ile konstrukcja nie pozwala na czyszczenie w inny sposób niż przez te otwory.

Otworów rewizyjnych nie należy lokalizować w pomieszczeniach o podwyższonych wymaganiach higienicznych (§153, ust. 6).
W Rozporządzenie Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, DzU 2002 nr 75 zamieszczona jest regulacja dotycząca recyrkulacji powietrza w salach operacyjnych, stanowiąca, że w budynku opieki zdrowotnej może być ona stosowana tylko za zgodą i na warunkach określonych przez właściwego państwowego inspektora sanitarnego oraz wówczas, gdy przeznaczenie wentylowanych pomieszczeń nie wiąże się z występowaniem bakterii chorobotwórczych, z emisją substancji szkodliwych dla zdrowia, uciążliwych zapachów, przy zachowaniu wymagań §149 ust. 1 oraz wymagań dotyczących ochrony przeciwpożarowej (§151).
W przypadku szpitali, w tym oczywiście sal operacyjnych, niezwykle istotne jest specjalne wykonanie instalacji, w podwyższonym standardzie higienicznym. Wymagania dotyczące wykonania central (lub szaf ) wentylacyjnych i klimatyzacyjnych w wykonaniu higienicznym, stosowanych w instalacjach w szpitalach, pomieszczeniach czystych, przemyśle farmaceutycznym itp. zamieszczone w normie polskiej PN-EN 13053:2006+A1: 2011 – oryg., Wentylacja budynków – Centrale wentylacyjne i klimatyzacyjne – Klasyfikacja i charakterystyki działania urządzeń, elementów składowych i sekcji.

Autor: Anna Charkowska
Więcej informacji w artykule na stronach 32-37 Polskiego Instalatora 1/2012.